Yazarlar: Mehmet Selim AÇAR, Orman Yüksek Mühendisi · İshak YETİM, Orman Yüksek Mühendisi · Son güncelleme: 22.10.2026
Orman alanında bir proje planlayan herkesin karşılaştığı ilk soru şudur: “Benim projem hangi madde kapsamında?” 6831 sayılı Orman Kanunu, orman alanlarının kullanımına ilişkin izinleri farklı maddelerde, farklı şartlara bağlayarak düzenler. Bu yazıda en sık karşılaşılan üç izin türünü karşılaştırıyor ve projenizin hangisine girdiğini nasıl anlayacağınızı açıklıyoruz.
Kısaca: 16. madde maden arama ve işletme faaliyetlerini; 17/3. madde yol, enerji, petrol ve doğalgaz, haberleşme, su ve baraj gibi kamu yararı ve zaruret taşıyan tesisleri; 18. madde ise balık üretim tesisi, odun kömürü ocağı ve arkeolojik kazı gibi özel faaliyetleri düzenler.
Karşılaştırma Tablosu
| 16. madde | 17/3. madde | 18. madde | |
|---|---|---|---|
| Konu | Maden arama-işletme | Kamu yararı ve zaruret taşıyan tesisler | Özel nitelikli faaliyetler |
| Örnek projeler | Maden ocağı, pasa döküm sahası, maden tesisi | Yol, ENH, HES, RES, petrol ve doğalgaz tesisleri, boru hattı, baz istasyonu, su isale hattı, baraj | Balık üretim tesisi, odun kömürü ve sakız gibi ağaç kullanılan ocaklar, arkeolojik kazı |
| Temel şart | Geçerli maden ruhsatı | Kamu yararı ve zaruret (petrol/doğalgazda ayrıca ruhsat) | Faaliyete özgü şartlar |
| Uygulama yönetmeliği | 16. Madde Yönetmeliği (RG 24.09.2024) | 17/3 Yönetmeliği (RG 30.11.2021) | 18. Madde Yönetmeliği (RG 30.11.2021) |
| Azami izin süresi | Ruhsat süresine bağlı | 49 yıl (99 yıla kadar uzatılabilir) | 29 yıl |
| Öne çıkan yükümlülük | Rehabilitasyon, ağaçlandırma bedeli, teminat | Ağaçlandırma, arazi izin, orköy ve erozyon bedelleri; teminat | İzin bedeli, teminat, faaliyete özgü şartlar |
16. Madde: Maden İzinleri
Bu madde, Devlet ormanlarında maden arama ve işletme faaliyetlerine verilecek izinleri düzenler. Petrol bu maddenin kapsamında değildir; petrol izinleri 17/3. maddeye göre verilir. Uygulaması 24 Eylül 2024’te yürürlüğe giren yeni bir yönetmelikle belirlenmiştir; yönetmelik 22 Ağustos 2025’te değiştirilmiştir.
Kimler için? Maden arama veya işletme ruhsatı sahipleri.
Neler kapsamda? Ocak alanı, pasa ve döküm sahaları, kırma-eleme ve zenginleştirme tesisleri, ruhsat sahası içi yollar.
Öne çıkan özellikler:
- İzin için önce MAPEG’den alınmış geçerli bir ruhsat gerekir; ancak ruhsat tek başına orman alanında çalışma hakkı vermez.
- Başvuru e-Devlet üzerinden yapılır; ardından projenin fiziksel dosyası ilgili Orman Bölge Müdürlüğü’ne teslim edilir.
- Faaliyet sonrası rehabilitasyon yükümlülüğü bu iznin en belirgin özelliğidir. 2025 değişikliği, rehabilitasyona konu alanların büyüklüğüne bağlı olarak mevcut sahaların geri teslimi şartını yeniden düzenlemiştir.
Ayrıntılar için: Maden İzinleri
17/3. Madde: Kamu Yararı ve Zaruret Taşıyan Tesisler
Kanun’un 17. maddesinin 3. fıkrası, Devlet ormanlarında kamu yararı ve zaruret bulunması hâlinde izin verilebilecek tesisleri sayar. Türkiye’de en sık başvurulan orman izni türü budur.
Kapsamdaki tesisler: Savunma, ulaşım (yol, tünel, havaalanı, liman geri hizmet alanı), enerji, haberleşme, su, atık su, petrol ve doğalgaz (ruhsata dayalı arama-işletme tesisleri ve boru hatları), atık ve katı atık, baraj ve gölet ile belirli koşullarda eğitim, sağlık ve spor tesisleri.
Öne çıkan özellikler:
- Kamu yararı ve zaruret şartı esastır; projenin neden orman alanından geçmek zorunda olduğu gerekçelendirilmelidir. Yönetmelik bu kavramı ayrıca tanımlamaz; değerlendirme idarenin takdirindedir.
- Başvuru e-Devlet üzerinden yapılır; ardından projenin fiziksel dosyası ilgili Orman Bölge Müdürlüğü’ne teslim edilir.
- Enerji projelerinde süreç ön izin ve kesin izin olarak iki aşamalıdır. Ön izin, kesin izin belgelerinin hazırlanması için verilir ve sahada çalışma hakkı vermez.
- Kesin izin 49 yıla kadar verilebilir ve süre sonunda 99 yıla kadar uzatılabilir. Ön lisansa dayalı kesin izinlerde süre üç yılla sınırlıdır. Saha tesliminden itibaren üç yıl içinde yatırıma başlanmazsa kesin izin iptal edilir.
- Güneş enerjisi: Lisanssız elektrik üretim tesislerine ve lisanslı güneş enerjisi santrallerine orman sayılan alanlarda izin verilmez. 2023’te taşlık ve kayalık alanlarda lisanslı GES’e izin veren hüküm, Danıştay Sekizinci Dairesinin 5 Mart 2025 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. İzin verilmiş bina ve tesislerin çatı ve cepheleri ile baraj, gölet ve HES su yüzeylerine kurulan tesisler istisnadır.
- Özel şirketler enerji ve haberleşme gibi tesisler için bu kapsamda izin alabilir. Sağlık, eğitim ve spor tesisleri için gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine izin verilmez; yalnızca kamu-özel iş birliği modeliyle yaptırılan sağlık ve eğitim tesisleri bunun istisnasıdır.
Ayrıntılar için: Altyapı İzinleri · HES İzinleri · RES İzinleri · Petrol İzinleri
18. Madde: Özel Nitelikli Faaliyetler
Bu madde, ormancılıkla doğrudan ilgili veya orman ortamında yapılması gereken bazı özel faaliyetlere verilecek izinleri düzenler.
Kapsamdaki faaliyetler:
- Balık üretim tesisleri
- Odun kömürü, terebentin, katran ve sakız gibi işletilmesinde ağaç kullanılan ocaklar
- Arkeolojik kazı ve restorasyon
- Bazı yer altı depolama faaliyetleri
Bu izinler 29 yıla kadar verilebilir; süre sonunda bina ve tesisler idareye devredilir. Kanun gereği yangın görmüş ormanlarda, gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılan sahalarda bu izinler hiçbir surette verilemez. Saha tesliminden itibaren iki yıl içinde tesisler işletmeye alınmazsa izin iptal edilir. Uygulama, 30.11.2021 tarihli 18. Madde Yönetmeliği’ne göre yürütülür.
Bu madde maden, enerji veya altyapı projelerini kapsamaz; ancak sık karıştırıldığı için bu farkı bilmek önemlidir. Örneğin su arama, kuyu ve kaptaj gibi su tesisleri 18. değil 17/3. madde kapsamındadır.
Projeniz Hangi Kapsamda? Hızlı Kontrol
- Projeniz bir maden ruhsatına dayanıyorsa → 16. madde
- Projeniz petrol veya doğalgaz arama-işletme tesisi ya da boru hattıysa → 17/3. madde
- Projeniz yol, enerji, haberleşme, su, baraj veya atık tesisiyse → 17/3. madde
- Projeniz balık üretimi, odun kömürü ocağı veya arkeolojik kazı ise → 18. madde
- Antepfıstığı, badem gibi türlerle ağaçlandırma yapmak istiyorsanız → 57. madde (Özel Ağaçlandırma, /ozel-agaclandirma-basvurulari)
Bir Projede Birden Fazla Madde Olabilir mi?
Evet. Örneğin bir HES projesinin santral yapıları 17/3. madde kapsamındayken, inşaat için açılacak malzeme ocağı maden mevzuatına ve dolayısıyla 16. maddeye tabi olabilir. Benzer şekilde bir maden sahasını şebekeye bağlayan enerji nakil hattı 17/3. madde kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Bu tür projelerde izinlerin birbirine uyumlu planlanması gerekir; aksi hâlde bir iznin gecikmesi tüm projenin takvimini etkileyebilir.
Sonuç
Doğru madde, doğru dosyanın başlangıcıdır. Yanlış kapsamda yapılan bir başvuru geri döner ve süreç baştan başlar. Bu nedenle başvurudan önce projenin tüm bileşenlerini listelemek ve her birinin hangi kapsamda olduğunu belirlemek en önemli adımdır.
Projenizin hangi madde kapsamında olduğundan emin değilseniz, koordinatlarınızı ve projenizin kısa tanımını bize iletin. Sürecin tamamı için Orman İzni Nasıl Alınır? rehberimize de göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
- 6831 sayılı Orman Kanunu (RG 08.09.1956, sayı 9402) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 24.09.2024, sayı 32672; değişik RG 22.08.2025, sayı 32994)
- Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 30.11.2021, sayı 31675; değişik RG 15.02.2023, sayı 32105; 15.02.2023 değişikliğindeki GES hükümleri Danıştay Sekizinci Dairesinin 05.03.2025 tarihli, E.2023/2178, K.2025/1636 sayılı kararıyla iptal edilmiştir)
- Orman Kanununun 18 inci Maddesinin Uygulanması Hakkında Yönetmelik (RG 30.11.2021, sayı 31675)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat değişebilir; projenize özel değerlendirme için uzman desteği alın.